Religie
De Sasak,
die 80 procent van de inwoners van Lombok uitmaken, zijn
moslims. Ze verdelen zichzelf in twee groepen. De Waktu-Telu
zijn de bergbewoners die weliswaar door islamitische vorsten
overheerst werden, maar ondanks islamitische invloeden grotendeels
animisten zijn gebleven. Hiertegenover staan de Waktu-Lima,
de fanatieke moslims van het laagland en de kuststreken.
Waktu Lima wordt gekarakteriseerd als `orthodox' en Wetu
Telu als `traditoneel en syncretisch'.
De legende
In een oud boek, bestaande uit bewerkte bladeren van de
lontarpalm, wordt een verhaal verteld over een moslim-missionaris,
genaamd Pangeran Sangopati. Door zijn lessen werden de Sasak
bekeerd tot de islam. Het manuscript vertelt verder dat
Pangeran Sangopati twee zoons had, Nurcahya en Nursada.
De oudste zoon was de grondlegger van de Waktu Lima, de
jongste van de Wetu Telu.
De volgelingen van de Waktu Lima werden geplaagd door ziekte
en ongeluk, terwijl de Wetu Telu-aanhangers alleen maar
werden gezegend met geluk. Men verklaarde daarom dat het
Waktu Lima-geloof niet geschikt was voor de Sasak-bevolking
en sloot de religie op in een ijzeren kist, die daarna in
zee werd gegooid.
Wetu Telu
Blijkbaar heeft niet iedereen het advies opgevolgd om de
Waktu Lima-godsdienst te verbannen. Heden ten dage hangt
het grootste deel van de islamitische Sasak-bevolking de
orthodoxe vorm van de islam aan. Het wordt ze wat dit betreft
gemakkelijk gemaakt door de regering, die officieel de Wetu
Telu niet als aparte godsdienst accepteert. Deze (syncretische)
godsdienst combineert elementen uit het islamitische, hindoeïstische
en animistische geloof. Respect voor de natuur en voor dorpsvoorvaderen
staan hoog in het vaandel. Alle belangrijke aspecten van
het leven worden beheerst door de drieëenheid van zon, maan
en sterren, die respectievelijk de hemel, aarde en water
vertegenwoordigen. Ook Allah, Mohammed en Adam vormen een
drieëenheid. De eerste symboliseert de enige echte God,
Mohammed vormt de link tussen deze God en de mensen en Adam
ten slotte vertegenwoordigt een persoon, die op zoek is
naar een ziel. Er zijn ook drie essentiële levensfasen:
geboorte, leven en dood. Daarnaast volgen de Telu in het
dagelijkse leven drie principes: cipta, rasa en karya ofwel
`scheppen', `voelen' en `werken'. De Wetu Telu-volgelingen
erkennen weliswaar de vijf moslimplichten, maar leven ze
niet strikt na. Bidden en naar de moskee gaan beschouwen
ze als een publiek gebaar. Het gaat er volgens hen vooral
om of de mens in zijn binnenste ook daadwerkelijk gelooft.
Het islamitische verbod op het eten van varkensvlees is
in hun ogen eveneens uiterlijk vertoon. Het is geen wonder,
dat het niet zo goed botert tussen de aanhangers van Wetu
Telu en Waktu Lima. De laatsten vinden dat de Wetu Telu-volgelingen
eindelijks eens een respectabele vorm van de islam moeten
accepteren. Toch blijkt bij nader onderzoek dat beide vormen
van de islam minder van elkaar verschillen dan men op het
eerste gezicht denkt.
Sasak Bodah
Naast de Waktu Lima en Wetu Telu is er nog een derde kleine
gemeenschap: Sasak Bodha. Het woord bodha is een verbastering
van het Maleise woord bodoh, dat `onwetend' of `dom' betekent.
Ook jonge mannen op Oost-Java, die nog niet zijn besneden
en dus `nog niet volledig moslim', worden bodoh genoemd.
De term Sasak Bodha verwijst naar de afkeer die de aanhangers
hebben ten aanzien van de islam. Zij houden vast aan hun
eigen volksgeloof en laten geen islamitische invloeden toe.
Wel zijn er in hun geloofsopvatting nog enkele hindoeïstische
elementen te herkennen. Een belangrijk element in het geloof
is de verering van de berg Rinjani.
De Sasak Bodha wonen vooral in het westen van Lombok, de
Wetu Telu in het zuiden en de Waktu Lima hebben zich verspreid
over het hele eiland. De Sasak Bodha hebben onder dwang
van de regering, die slechts vijf hoofdgodsdiensten erkent,
gekozen voor het hindoe-boeddhisme. Hiermee is het vertrouwde
geloof in geesten en goden en de oude adat niet verdwenen.
De Sasak gaan, in vergelijking met de Balinezen,
sober gekleed. Tijdens ceremonies wordt hun zwarte kleding
opgefleurd door een kleurige ikat die over de schouder gedrapeerd
wordt.
Sasakgebruiken
Het huwelijk
Het is een man toegestaan de vrouw te ontvoeren waarmee
hij wil trouwen. Dit kan statusverhogend werken voor de
ouders van het meisje. De kidnapper moet de ouders wel zo
snel mogelijk op de hoogte brengen van de ontvoering. Dit
gebeurt meestal via de kepala desa van zijn dorp. Laat hij
dit na, dan volgen er sancties en een boete, de babas Penganten.
Bij terugkeer van de bruid in haar dorp worden er de hele
dag cermonies gehouden. Het huwelijk voltrekt zich echter
pas nadat de bruidsschat betaald is.
Een meisje het hof maken gebeurt met poetische zinnen als
araq ke sambal le baon batu (is mijn hart in de jouwe).
Het meisje kan een instemmend antwoord geven, of zeggen
dat ze er nog over na moet denken, waarmee ze hem in feite
afwijst. De traditie laat botweg afwijzen niet toe. Uiteindelijk
bepaald de subandar, een door de man geconsulteerd tussenpersoon,
of het meisje met hem wil trouwen. Het komt echter wel eens
voor dat de subandar valse voorlichting geeft, indien hij
zelf van het meisje houdt of tegen de verbintenis is. Daarom
kiezen veel jongens tegenwoordig getrouwde vrouwen als hun
subandar. Als een meisje een kadootje aaneemt van een bewonderaar,
moet ze er mee trouwen.
Besnijdenis
Besnijdenis is de belangrijkste gebeurtenis voor de Sasakongen.
Bij een besnijdenis vinden rituele dansen plaats, waarbij
de mannen gewapend zijn met een rotan stok en een buffelhuiden
schild. Bij deze dansen gaat het er erg bloedig aan toe.
Dans en Muziek
Gandrung
Gandrung betekent verlangen. Het is een soort verleidingsdans
waarbij een meisje na solo gedanst te hebben de heer van haar
keuze uit het publiek de dansvloer optrekt. De dans wordt
begeleid door speciale Gandrung Gamelanmuziek.
Barong Tengkok
Dit is een processie van muzikanten, die meestal uitgevoerd
wordt bij huwelijken of besnijdenissen. De dans is van oorsprong
Balinees.
Cupak Gerantang
Deze van origine Balinese dansuitvoering verhaalt van de
romantiek en het heldendom uit het Panji-verhaal. Het gaat
over de strijd tussen goed en kwaad, waarbij de laatste
natuurlijk altijd het onderspit delft.
Genggong
Genggong is een muziekuitvoering door een zevenkoppig orkest.
De instrumenten die worden gebruikt zijn de rebab; een soort
luit, de fluit en de kemong.
Komidi Rudat
Dit is een typische sasakdans die uitgevoerd wordt door
een aantal kleurig uitgedoste mannen onder begeleiding van
instrumenten als de 'jidur', een grote trom, een tambourine
en gezang. De zang is duidelijk religieus (islamitisch)
getint, en in de teksten wordt de profeet Mohammed geëerd.
In de dans zitten elementen van de traditionele vechtsport
Pencak Silat.
Oncer
Dit is een krijgshaftige dans, waarbij de dansers muziek maken.
Tegenwoordig is het een algemene welkomstdans, in het verleden
werd de dans uitgevoerd om de terugkeer van soldaten van het
slagveld te vieren. Tandak Gerok
Dit is combinatie van dans, theater en zang uit het oosten
van Lombok. De gebruikte muziekinstrumenten zijn de rebab
en een bamboefluit. De zangers bootsen het geluid van een
gamelan na. Deze uitvoering vindt vaak plaats na de oogst
of bij cermonieele gebeurtenissen.
Wayang Kulit Sasak
De Wayang Kulit Sasak is een van de weinige vormen van
Wayang Kulit (schaduwspel) waarbij het verhaal niet gebaseerd
is op de ramayana of mahabharata legendes , maar op islamitische
verhalen
Sasak wedstrijden
   Gosingan
Dit is een tollengevecht tussen twee groepen. Het is de
bedoeling de draaiende tol van de tegenstander met de eigen
tol te raken, het team dat de langst draaiende tol bezit
is de winnaar.
Presean
Oorspronkelijk werden deze gevechten gehouden om regen op
te roepen tijdens droge periodes. De deelnemers zijn gewapend
met een 1,5 m. lange penjalin (rotan stok) en een ende (leren
schild). Het is niet toegestaan elkaar onder de gordel te
raken. Hoe meer bloed er vloeit, des te harder zal het gaan
regenen. Er zijn geen rondes, het duel is afgelopen als
iemand het opgeeft of een van de twee teveel bloed. De scheidsrechter
is de `Pekembar'. De vechters worden opgehitst door een
gamelanorkest en het publiek.
Pakon - Traditionele genezing
Pakon is een traditionele geneeswijze die bestaat uit dans
en muziek. Als iemand ziek is gaat hij niet naar de dokter,
maar eerst naar de tengkarong. Deze medicijnman beslist
of de aandoening op de traditionele manier genezen kan worden.
Dit is de Pakonceremonie, die meestal in de namiddag of
avond plaats vindt. In de uren voor de ceremonie worden
voedseloffers (sesaji) klaargemaakt. Deze worden bereid
door vrouwen die nog niet -of niet meer- menstrueren. Als
alles klaar is worden een aantal muziekinstrumenten en de
sesaji naar de woning van de zieke gebracht. De zieke wordt
voor de sesaji geplaatst, en het zieke lichaamsdeel met
een witte doek bedekt. Onder deze doek wordt wierook aangestoken
en tegelijk begint men met muziek maken. De tengkarong zingt
de mantera-mantera, gezangen met geneeskracht. Af en toe
besprenkelt hij de patiënt met heilig water. De zieke
raakt hierdoor vaak in trance, en valt vervolgens in slaap.
Zijn lichaam wordt met het hoofd naar het noorden en de
voeten naar het zuiden gelegd. Het tempo van de muziek neemt
nu af. Een oude vrouw zingt de pendodok nyawa, een gezang
die door de goden wordt ingegeven en verteld hoe de zieke
genezen kan worden. De patiënt wordt nu wakker, en
danst in trance op het geluid van een fluit, de suling belo
en gezang. De ziekte verlaat nu het lichaam. Om de patiënt
aan te sporen, brandt men soms kokosnoofiber rond zijn voeten.
Soms vraagt de patiënt om een kris, waarmee hij zich
steekt zonder verwondingen achter te laten. Als de patiënt
uit zijn trance geraakt wordt hij opgevangen door de tengkarong
en naar een geneeskrachtig bad geleid. De Pakonceremonie
wordt af en toe voor toeristen opgedragen in het dorp Ramban
Biak in Oost-Lombok.
Architectuur
Het merendeel aan architectonische bezienswaardigheden
ligt geconcentreerd in het westen van het eiland, rond de
voormalige hoofdstad Cakranegara.
Bij de Waktu-Telu dorpen Pujung en Sengkol tref je de typische
hyperboolvormige huizenbouw aan.
Bezoek Lombok met Travelmarker Reizen
| tmreizen.nl |
  |
| Bezoek Lombok tijdens een
van de zeer bijzondere rondreizen met privé-chauffeur
van Travelmarker Reizen. |
|
vliegticket
