Erzurum
De geschiedenis van Erzurum
In de 17de eeuw nam de stad zo'n belangrijke plaats in
op de oost-westelijke karavaanroute, dat de Engelsen er
in 1690 een permanente handelsvertegenwoordiging gevestigd
hadden. Tot aan het einde van de vorige eeuw trokken hier
jaarlijks 30 tot 40.000 kamelen met hun last doorheen, op
weg van Perzië naar Trabzon,
vanwaar de goederen naar Istanbul werden verscheept. In
1829, 1878 en 1916 was de stad kortstondig door de Russen
bezet. In 1919 schetste Atatürk tijdens het congres van
Erzurum de lijn die hij met betrekking tot zijn buitenlandse
politiek zou gaan volgen, en tegelijk bepaalde hij de grenzen
van het moderne Turkije.
Na de wording van de Turkse republiek heeft de overheid
zich ingezet om Erzurum het handels- en administratieve
centrum van Oost-turkije te maken.
Het huidige Erzurum
Erzurum is met zijn ligging, 1950 meter boven de zeespiegel,
Turkijes hoogste provinciehoofdstad. Van oudsher ziet de
bevolking van het Midden-Oosten het gebied tussen Erzurum
en de Ararat als het dak van de wereld. Sinds 1958 huisvest
de stad de belangrijkste universiteit van Oost-turkije.
Door haar hoogte heeft Erzurum het meest ruige klimaat van
heel Turkije. Op de korte hete zomer volgt een lange, koude
en sneeuwrijke winter. Al in oktober valt hier de eerste
sneeuw. In November is alles bevroren om pas in april weer
te ontdooien. In de wintermaanden zijn zelfs wolven op het
universiteitsterrein gesignaleerd.
De bezienswaardigheden
De citadel
De citadel, waarvandaan een fraai uitzicht over de stad
geboden wordt, is in de 5e eeuw in opdracht van keizer Theodosius
II gebouwd. Latere heersers hebben hem vele malen uitgebreid
en gerestaureerd. Nadat de Osmaanse sultan Selim I Erzurum
in bezit had genomen, werd er in de citadel een garnizoen
Janitsaren gehuisvest. Tegenwoordig staat de citadel open
voor bezoekers.
Binnen de muren bevindt zich een moskee met een koepel,
die veel wegheeft van het dak van een türbe en de schacht
van een twaalfde eeuwse bakstenen minaret. Beide gebouwen
huisvesten tegenwoordig echter een militaire eenheid en
zijn dus voor bezoekers gesloten. De klokkentoren, die vanaf
de citadel over de stad uitkijkt, was oorspronkelijk een
minaret. Behalve de muren van de citadel, herinnerd er niets
aan de tijd voor de Seltsjoekse inname van de stad. De verwoeste
gebouwen die het Russische leger in 1919 en de aardbevingen
van 1939 en 1983 achterlieten, zijn tegenwoordig vervangen
door hoge betonbouw langs brede boulevards.
De Yakutiye Medrese
Ondanks de vele verwoestingen die de stad door oorlogs-
en natuurgeweld heeft ondergaan heeft het centrum toch nog
bijzonder interessante bezienswaardigheden behouden. Een
van de mooiste hiervan is de Yakutiye Medrese. Deze koranschool
is in 1310 door Ilkhan Üldschaitü (1304-1316), een nazaat
van Djengiz Khan, gebouwd. Van de 2 minaretten die zich
op de hoeken van de façade bevinden heeft de zuidelijke
prachtige turkooizen tegels. Aan weerszijden van de portalen
staan twee leeuwen onder een palmboom, waarboven zich een
adelaar bevindt, hetgeen laat zien dat de islamitische kunstenaar
het niet altijd even nauw nam met het verbod op het afbeelden
van figuren. De stijl waarin de façade van het gebouw opgetrokken
is, laat duidelijk Perzische invloeden zien.
Helaas moet je je met de buitenkant van medrese tevreden
stellen. Het gebouw wordt gebruikt als een militair depot
en is voor bezoekers gesloten. Naast de medrese staat een
kleine moskee die dezelfde naam draagt.
De uit 1563 daterende Lala Mustafa Pasja Cami, die achter
de Yakutiye Medrese ligt, is wel voor bezoekers opengesteld,
maar heeft, ondanks dat men de bouw ervan toeschrijft aan
de vermaarde Osmaanse bouwmeester Sinan, op architectonisch
gebied weinig te bieden. De moskee is een typisch voorbeeld
van zestiende eeuwse Osmaanse bouwkunst.
De Grote Moskee
Ten zuiden van de citadel ligt de Ulu Cami. De moskee, die
dateert uit 1179 en de oudste van de stad is, heeft veel
te lijden gehad van zowel oorlogs- als natuurgeweld. Het
gebouw werd vooral door de aardbeving van 1939 zwaar beschadigd.
De restauraties, waarvan vijf in inscripties vastgelegd
zijn, hebben het uiterlijk van het gebouw geen goed gedaan.
In zijn totaliteit is de moskee nogal eenvoudig uitgevoerd;
het voorhof ontbreekt en de buitenmuren zijn onversierd.
De Çifte Minare Medrese
Iets verderop ligt de Çifte Minare Medrese, Erzurum's meest
beroemde bouwwerk. Het is een van de grootste en mooiste
Seltsjoekse koranscholen. Aangezien er geen inscriptie is
waarop de bouwdatum van de school te vinden is, kan men
enkel zeggen dat zij ergens in de dertiende eeuw gebouwd
is. Wel weet men dat de opdrachtgever voor de bouw de Seltsjoekse
sultan Alaeddin Keykubad II is geweest. De medrese is niet
alleen de grootste, maar ook de laatste van dit type gebouwen
van de Seltsjoeken.
Qua stijl komt de nooit afgebouwde medrese overeen met de
Gök medrese van Sivas. Het contrast tussen de onversierde
uit tufsteen opgetrokken muren en de fraai bewerkte omlijsting
van de entree en het stalactietenreliëf aan de binnenzijde
van het hoge spitsboogportaal is karakteristiek Seltsjoeks.
De omlijsting draagt reliëfs van de levensboom en de dubbele
adelaar, het wapen van de Seltsjoeken. De takken van de
levensboom hebben de gedaantes van slangen aangenomen. De
school, tegenwoordig een museum, dankt haar naam -de dubbelminaret-koranschool-
aan het minarettenpaar dat de poort flankeert. De met faiencetegels
ingelegde bakstenen minaretten, die duidelijk Perzische
invloeden verraden, zien er door het ontbreken van balkons
voor de gebedszanger nogal onafgewerkt uit. Deze indruk
wordt nog eens extra versterkt door de nooddaken die erop
geplaatst zijn. Er bestaat een oud verhaal dat hiervoor
een verklaring geeft. Het vertelt over de wedstrijd die
de bouwmeester met zijn favoriete leerling was aangegaan.
Elk zouden zij de bouw van een minaret voor hun rekening
nemen. Toen de meester zag dat het werk van zijn pupil sneller
vorderde dan het zijne en dus op het punt stond de wedstrijd
te verliezen, wierp hij zich van zijn eigen bouwwerk. Toen
de leerling hoorde wat er gebeurd was, volgde hij het rampzalige
voorbeeld van zijn meester en dook hij vanaf zijn minaret
in de diepte.
Het binnenplein van de grote Çifte Minare Medrese is grotendeels
onversierd. Rond het plein ligt een twee verdiepingen tellende
galerij, met een centraal gelegen vrijstaand gewelf.
Aan de zuidkant van het plein ligt de Hatuniye türbe, het
praalgraf van de dochter van sultan Alaeddin Keykubad II.
Weinig rekening houdend met haar rust, werd de türbe aan
het begin van de vorige eeuw gebruikt als wapen- en munitiedepot.
De Rüstem Pasja Han
De Rüstem Pasja Han, ten oosten van de citadel, is ook een
bezoek waard. De overkoepelde vertrekken van de in het centrum
van de bedestan gelegen han, worden nu gebruikt door handwerkslui
die hier markt houden. Dat de winter in Erzurum een strenge
is, blijkt uit de vele piramidevormige haarden die de karavanserai
telt.
De Emir Saltuk Türbe, een van de Üç Kümbetler, is een interresante
variatie op de standaard türbe. Elke zijde van het achtvlakkige
gebouw heeft een centraal gelegen dubbel venster en wordt
aan de bovenzijde begrenst door een fronton. De frontons
vormen samen een zigzag kroon, waarin het bovenliggende
ronde deel van het gebouw lijkt te zijn weggezakt. De ronde
tamboer heeft acht met symbolische dierfiguren versierde
vensters, die boven de hoeken van de acht vlakken eronder
geplaatst zijn.
|
vliegticket
